Bảo đảm quyền con người của các nhóm dễ bị tổn thương là vấn đề được nhiều quốc gia quan tâm trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật. Bài viết phân tích một số quy định pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn của các quốc gia như Thụy Điển, Nhật Bản và Nam Phi trong việc bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương. Trên cơ sở đó, bài viết rút ra một số giá trị tham khảo nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người cho các nhóm dễ bị tổn thương tại Việt Nam.
 

Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự là yêu cầu cốt lõi của Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Trong các vụ án có nguy cơ oan, sai, vi phạm như ép cung, mớm cung, hạn chế quyền bào chữa hoặc dùng chứng cứ trái pháp luật thường khó nhận diện. Bài viết làm rõ vai trò của cơ chế tố cáo trong phát hiện, kiểm soát và khắc phục các vi phạm này, trên cơ sở phân tích, so sánh pháp luật và đánh giá thực chứng từ các cơ quan tố tụng: (i) khuôn khổ pháp lý về tố cáo đã tiến bộ hơn nhưng vẫn thiếu tính độc lập; (ii) phương pháp xác minh còn nặng về hồ sơ; (iii) cơ chế bảo vệ người tố cáo chưa hiệu quả; và (iv) mức độ minh bạch còn hạn chế. Từ đó, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người.
 

Bài viết đề xuất các phương diện phân tích diễn ngôn về tính nữ trên truyền hình từ góc độ quyền phụ nữ và bình đẳng giới, hướng tới việc vận dụng trong nghiên cứu ở Việt Nam. Bài viết sử dụng phương pháp tổng quan tường thuật có định hướng, kết hợp phân tích Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW), Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh, Bộ chỉ báo nhạy cảm giới của UNESCO và các văn bản chính sách trong nước. Kết quả tổng hợp cho thấy nghiên cứu giới trên truyền hình không nên dừng ở việc đếm số nhân vật nữ. Cần xem xét phụ nữ phát ngôn với tư cách nào, có khả năng quyết định và hành động ra sao, những chuẩn mực nào về ngoại hình, tuổi tác, gia đình và cảm xúc được đặt ra, cũng như lời nói, hình ảnh và âm thanh phối hợp tạo nên cách nhìn về phụ nữ thế nào. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất bốn nhóm nội dung phân tích và lưu ý sự khác biệt theo thể loại chương trình và nền tảng phân phối.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm và suy thoái môi trường gia tăng, an ninh con người trở thành vấn đề nghiên cứu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Bài viết tiếp cận theo hướng liên ngành xã hội học – môi trường nhằm làm rõ vai trò của tính dễ bị tổn thương xã hội và năng lực thích ứng của cộng đồng. Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu và phân tích thực tiễn Việt Nam, bài viết xây dựng khung phân tích tích hợp năm trụ cột của an ninh con người (lương thực, nước, sức khỏe, sinh kế và cộng đồng) với các yếu tố môi trường – khí hậu. Từ đó, thông qua kết quả phân tích tại Việt Nam, nghiên cứu góp phần làm rõ hàm nghĩa xã hội học của an ninh con người trong bối cảnh biến đổi toàn cầu và đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm bảo đảm an ninh con người trước biến đổi khí hậu, ô nhiễm và suy thoái môi trường.

Cách mạng - công nghiệp 4.0 với đặc điểm “Internet kết nối vạn vật” đã và đang đặt ra yêu cầu mới đối với các lĩnh vực trong cuộc sống nói chung và trong các tác phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra nói riêng đối với tất cả các quốc gia trên thế giới. Sự xuất hiện của các tác phẩm được tạo ra bởi AI- đã đặt ra thách thức mới đối với pháp luật quyền tác giả tại Việt Nam. Bài viết phân tích thực trạng quy định về quyền tác giả đối với tác phẩm do AI tạo ra, chỉ ra những hạn chế và đề xuất các định hướng hoàn thiện pháp luật theo hướng công nhận vai trò của con người trong quá trình thiết kế, vận hành hoặc kiểm soát AI, nhằm xây dựng cơ chế bảo hộ quyền tác giả linh hoạt, minh bạch và phù hợp với xu thế quốc tế.
 

Bài viết phân tích luật tục của người Chăm như một thiết chế tự quản góp phần bảo đảm quyền con người ở cấp độ cộng đồng. Trên cơ sở khung pháp lý quốc gia và các chuẩn mực quốc tế, nghiên cứu làm rõ vai trò của luật tục trong hòa giải, bảo vệ quyền văn hóa - tín ngưỡng, thúc đẩy dân chủ cơ sở. Đồng thời, bài viết chỉ ra những hạn chế như chế tài mang tính danh dự, nguy cơ bất bình đẳng giới, xung đột với quyền công dân. Từ khảo sát thực tiễn tại Khánh Hoà, Lâm Đồng, nghiên cứu đề xuất tiếp cận “tự quản có kiểm soát pháp lý”, nhằm hài hòa giữa luật tục và pháp luật nhà nước, qua đó nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người trong bối cảnh đa dạng văn hóa.
 

Bài viết phân tích việc áp dụng tập quán trong giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình là vấn đề có ý nghĩa quan trọng, góp phần dung hòa giữa pháp luật hiện đại và các giá trị văn hóa truyền thống, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền con người. Qua việc nghiên cứu các quy định pháp luật, các nguyên tắc, vị trí của tập quán và những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng tập quán. Từ đó, bài viết đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường việc áp dụng tập quán được thống nhất, khách quan, phù hợp với quyền con người, bình đẳng giới và yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Xét xử tranh chấp tại Tòa hành chính là một cơ chế tư pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người trước sự can thiệp của quyền lực hành chính, thông qua việc kiểm tra tính hợp pháp của các quyết định và hành vi hành chính. Bài viết phân tích vai trò của Tòa hành chính trong bảo vệ quyền con người, làm rõ các đặc trưng cơ bản của hoạt động xét xử như tính khách quan, công bằng và minh bạch. Trên cơ sở đó, bài viết đánh giá thực tiễn, chỉ ra một số hạn chế và đề xuất kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xét xử, góp phần củng cố Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng mạng xã hội, việc sử dụng và lan truyền hình ảnh của trẻ em trên không gian mạng ngày càng gia tăng, điều này đã đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến việc bảo đảm quyền riêng tư và quyền đối với hình ảnh của trẻ em. Trong bối cảnh đó, quyền được lãng quên được xem là một cơ chế pháp lý quan trọng nhằm hạn chế các tác động bất lợi từ việc lưu trữ và phổ biến thông tin, hình ảnh cá nhân của trẻ em trong môi trường số. Trên cơ sở phân tích các vấn đề pháp lý liên quan, tham chiếu kinh nghiệm quốc tế, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ quyền đối với hình ảnh của trẻ em trên không gian mạng.

Tại Việt Nam, dù đã có các quy định về bảo vệ dữ liệu, thực tiễn cho thấy vẫn tồn tại khoảng trống giữa tốc độ phát triển công nghệ và khung pháp lý hiện hành. Bài viết tập trung phân tích so sánh các mô hình quản trị AI điển hình trên thế giới, bao gồm cách tiếp cận dựa trên rủi ro của EU và mô hình nguyên tắc của Hoa Kỳ. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất Việt Nam áp dụng cách tiếp cận cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền con người. Các giải pháp trọng tâm bao gồm pháp điển hóa nguyên tắc minh bạch, thực hiện đánh giá tác động quyền con người và đảm bảo sự can thiệp của con người trong các quyết định quan trọng.

Bài viết tiếp cận vấn đề bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua cơ chế đối thoại trên lĩnh vực quyền con người. Theo đó, tác giả tập trung nhận diện những biểu hiện mới mang tính tinh vi của các thế lực thù địch, đặc biệt là lợi dụng việc tổ chức đối thoại công khai và sử dụng mạng xã hội để xuyên tạc về quyền con người ở Việt Nam. Trên cơ sở hệ thống quan điểm chỉ đạo và sự định hướng quyết liệt của Đảng ta trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII và lần thứ XIV, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm củng cố niềm tin chiến lược của Nhân dân, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới.

Nhà ở không chỉ là nhu cầu thiết yếu mà còn là một quyền con người cơ bản, được ghi nhận trong nhiều văn kiện quốc tế và pháp luật Việt Nam. Đối với công nhân làm việc trong các khu công nghiệp là nhóm lao động di cư với thu nhập thấp thì việc bảo đảm quyền có nơi ở càng trở nên cấp thiết, gắn liền với an sinh xã hội và phát triển bền vững. Bài viết phân tích quyền có nơi ở của công nhân dưới góc độ quyền con người;đánh giá các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến nhà ở cho công nhân trong các khu công nghiệp. Trên cơ sở đó, bài viết chỉ ra những bất cập trong quy định của pháp luật và thực tiễn triển khai thực hiện, đồng thời kiến nghị hướng hoàn thiện pháp luật theo chuẩn mực quyền con người, bảo đảm công nhân không chỉ có nơi ở mà còn được sống trong điều kiện nhà ở an toàn, hợp vệ sinh và phù hợp với đặc thù lao động.

Bài viết phân tích khái niệm và nội hàm của “trao quyền cho nhóm dân tộc thiểu số” trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nhấn mạnh giá trị của tri thức dân gian trong ứng phó với biến đổi khí hậu, thực trạng và những rào cản đối với việc trao quyền cho nhóm dân tộc thiểu số trong sử dụng tri thức dân gian ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Từ đó bài viết chỉ ra yêu cầu phát huy giá trị nguồn lực tri thức dân gian trong ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam gắn kết với giới thiệu mô hình được triển khai tại tỉnh Lâm Đồng

Sự phát triển của nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc quan hệ lao động trong nền kinh tế GIG, từ mô hình lao động truyền thống sang mô hình lao động linh hoạt được tổ chức thông qua nền tảng công nghệ. Bên cạnh việc mở rộng cơ hội việc làm và tạo sinh kế linh hoạt, nền kinh tế GIG cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo đảm quyền lao động như việc làm bấp bênh, thiếu an sinh xã hội và bất đối xứng quyền lực giữa nền tảng và người lao động. Trên cơ sở phân tích những tác động tích cực và hạn chế của nền tảng số đối với quyền lao động, bài viết đề xuất một số định hướng nhằm bảo đảm quyền lao động trong nền kinh tế GIG theo tiếp cận quyền con người và lấy con người làm trung tâm của quá trình chuyển đổi số.

Bài viết phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về quyền tranh tụng của bị cáo trong tố tụng hình sự. Trên cơ sở làm rõ khái niệm, bài viết xác định quyền tranh tụng là tổng hợp các quyền năng pháp lý cho phép bị cáo trực tiếp hoặc thông qua người bào chữa tham gia kiểm tra chứng cứ, phản bác sự buộc tội trước Tòa án, gắn liền với nguyên tắc bình đẳng giữa các bên và có tính liên tục xuyên suốt tiến trình tố tụng. Bài viết phân tích nội dung quyền tranh tụng thông qua ba nhóm quyền cơ bản, vai trò của các chủ thể bảo đảm và đề xuất ba phương thức bảo đảm có tính hệ thống: hoàn thiện lập pháp, đổi mới thực tiễn tư pháp theo hướng lấy tranh tụng làm trung tâm, và củng cố các thiết chế hỗ trợ tư pháp. Nghiên cứu khẳng định bảo đảm quyền tranh tụng là yêu cầu nội tại của tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.