Thực tiễn bảo vệ quyền con người thông qua xét xử tranh chấp tại Tòa Hành chính ở Việt Nam

Tóm tắt: Xét xử tranh chấp tại Tòa hành chính là một cơ chế tư pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người trước sự can thiệp của quyền lực hành chính, thông qua việc kiểm tra tính hợp pháp của các quyết định và hành vi hành chính. Bài viết phân tích vai trò của Tòa hành chính trong bảo vệ quyền con người, làm rõ các đặc trưng cơ bản của hoạt động xét xử như tính khách quan, công bằng và minh bạch. Trên cơ sở đó, bài viết đánh giá thực tiễn, chỉ ra một số hạn chế và đề xuất kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xét xử, góp phần củng cố Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Từ khóa: Tòa Hành chính; xét xử tranh chấp hành chính; quyền con người; tư pháp hành chính; Nhà nước pháp quyền.

Abstract: The adjudication of disputes before administrative courts constitutes an important judicial mechanism for the protection of human rights against the exercise of administrative power, through the review of the legality of administrative decisions and acts. This article examines the role of administrative courts in safeguarding human rights, focusing on key characteristics of adjudication, including objectivity, fairness, and transparency. It also assesses current practice, identifies existing limitations, and proposes recommendations to enhance the effectiveness of administrative adjudication, thereby contributing to the consolidation of the rule of law in Viet Nam.

Keywords: Administrative courts; administrative dispute adjudication; human rights; administrative justice; rule of law.

Ảnh minh họa. Nguồn: kiemsat.vn

Đặt vấn đề

Quyền con người là những quyền cơ bản bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền được bảo vệ trước sự xâm phạm và nhiều quyền khác mà mỗi cá nhân được hưởng. Những quyền này không chỉ là nền tảng cho sự phát triển của mỗi cá nhân mà còn là cơ sở cho sự ổn định và tiến bộ của xã hội. Quyền con người giúp xây dựng một môi trường sống công bằng, bình đẳng, nơi mọi người có thể phát triển bản thân và đóng góp cho cộng đồng.

Trong xã hội hiện nay, với sự phát triển ngày một lớn mạnh của nền kinh tế đất nước làm phát sinh nhiều mối quan hệ mà trong đó con người là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội. Trong các mối quan hệ đó, các quyền con người ngày càng được tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm tốt hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, quyền con người vẫn có thể bị vi phạm bởi nhiều nguyên nhân khác nhau, từ sự bất công trong xã hội đến các hành vi lạm dụng quyền lực của cơ quan quản lý hành chính nhà nước hay của người có thẩm quyền trong các cơ quan quản lý hành chính nhà nước đó. Các vi phạm này có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, trong nhiều lĩnh vực từ đất đai, thuế, hải quan, chế độ chính sách... Do đó, việc bảo vệ quyền con người trở thành một nhiệm vụ cấp thiết, yêu cầu sự can thiệp từ các cơ quan nhà nước và xã hội.

Để công nhận, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, có nhiều phương thức khác nhau, trong đó có phương thức tư pháp hình sự, tư pháp dân sự và tư pháp hành chính. Mỗi phương thức đều có những đặc điểm riêng và phù hợp với từng loại vi phạm khác nhau. Tư pháp hình sự thường xử lý các hành vi phạm tội nghiêm trọng, trong khi tư pháp dân sự giải quyết các tranh chấp giữa các cá nhân. Tư pháp hành chính, với vai trò đặc biệt, tập trung vào việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trước các vi phạm của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc cơ quan, tổ chức được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật.

1. Cơ sở lý luận của xét xử án hành chính trong bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người bằng tư pháp hành chính là quá trình xem xét và giải quyết các khiếu kiện của người dân đối với các quyết định, hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc cơ quan, tổ chức được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nước có thể xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Đặc điểm của phương thức này là tính khách quan, công bằng và minh bạch trong việc giải quyết các tranh chấp.

Trước sự can thiệp trực tiếp và thường xuyên của quyền lực hành chính vào đời sống pháp lý của cá nhân, tổ chức, việc thiết lập một cơ chế bảo vệ quyền con người hiệu quả đòi hỏi phải có phương thức giải quyết tranh chấp đáp ứng các yêu cầu về khách quan, công bằng và minh bạch. Ở Việt Nam, giải quyết tranh chấp tại Tòa hành chính thông qua hoạt động xét xử chính là phương thức tiêu biểu hội tụ đầy đủ các đặc điểm này, qua đó thể hiện vai trò đặc thù trong bảo vệ quyền con người trước quyền lực hành chính.

a) Tính khách quan trong hoạt động xét xử của Tòa hành chính

Tính khách quan là đặc điểm nền tảng của xét xử án hành chính với tư cách là phương thức bảo vệ quyền con người. Khác với cơ chế giải quyết khiếu nại nội bộ trong hệ thống hành chính, xét xử hành chính do Tòa án - cơ quan thực hiện quyền tư pháp độc lập với hành pháp - thực hiện, qua đó bảo đảm việc xem xét tranh chấp được tiến hành vô tư, không bị chi phối bởi lợi ích quản lý.

Trong tố tụng hành chính, Tòa án giữ vai trò trung gian độc lập, kiểm tra tính hợp pháp của quyết định, hành vi hành chính và có thẩm quyền hủy bỏ hoặc buộc thực hiện nghĩa vụ pháp lý. Điều này bảo đảm rằng mọi sự hạn chế quyền con người chỉ được chấp nhận khi đáp ứng các điều kiện pháp lý chặt chẽ. Tính khách quan được bảo đảm thông qua sự kết hợp giữa xét xử công khai, tính độc lập của Tòa án và năng lực chuyên môn của đội ngũ Thẩm phán, tạo nền tảng cho việc bảo vệ quyền con người bằng tư pháp hành chính.

Trước hết, quy trình xét xử công khai là điều kiện quan trọng bảo đảm tính khách quan của hoạt động xét xử hành chính. Việc xét xử được tiến hành công khai, trừ những trường hợp đặc biệt theo quy định của pháp luật, cho phép các bên đương sự và xã hội giám sát quá trình Tòa án xem xét, đánh giá chứng cứ và đưa ra phán quyết. Trong các vụ án hành chính, nơi người bị kiện thường là cơ quan hành chính nhà nước, công khai xét xử góp phần hạn chế nguy cơ thiên vị hoặc tác động không chính đáng đến hoạt động xét xử. Dưới góc độ quyền con người, công khai xét xử còn giúp người dân hiểu rõ căn cứ pháp lý của việc chấp nhận hoặc bác bỏ yêu cầu khởi kiện, tạo điều kiện để thu hút đông đảo nhân dân tham gia giám sát hoạt động xét xử, qua đó nâng cao ý thức pháp luật, củng cố niềm tin vào tính vô tư và khách quan của Tòa án (Thiều Hữu Minh, 2024).

Sự độc lập của Tòa án là yếu tố quyết định bảo đảm tính khách quan trong xét xử án hành chính. Nguyên tắc Thẩm phán xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật đặc biệt quan trọng khi một bên trong tranh chấp là chủ thể thực thi quyền lực nhà nước. Chỉ khi Tòa án không bị chi phối bởi cơ quan hành chính, việc kiểm tra tính hợp pháp của quyết định, hành vi hành chính mới có thể được thực hiện một cách khách quan trên thực tế.

Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn của đội ngũ Thẩm phán hành chính giữ vai trò then chốt trong việc đánh giá chứng cứ và đưa ra phán quyết thuyết phục, nhất là trong bối cảnh các vụ án hành chính ngày càng phức tạp.

b) Tính công bằng trong hoạt động xét xử

Bên cạnh tính khách quan, xét xử án hành chính còn bảo đảm tính công bằng - yếu tố cốt lõi của cơ chế bảo vệ quyền con người. Trong quan hệ hành chính, cá nhân thường ở vị thế yếu hơn so với cơ quan nhà nước; vì vậy, thông qua các nguyên tắc tố tụng như bình đẳng trước Tòa án, quyền tranh tụng và quyền cung cấp chứng cứ, xét xử hành chính góp phần tái lập sự cân bằng pháp lý giữa các bên.

Trước hết, nguyên tắc bình đẳng trước Tòa án là nền tảng của tính công bằng trong xét xử án hành chính. Mặc dù một bên trong vụ án là cơ quan hành chính - chủ thể nắm giữ quyền lực công - nhưng khi tham gia tố tụng tại Tòa án, cơ quan này không được đặt ở vị trí ưu tiên hay đặc quyền nào so với người khởi kiện. Việc bảo đảm mọi chủ thể đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ tố tụng trước Tòa án giúp loại bỏ tâm lý “bất cân xứng quyền lực” vốn tồn tại trong quan hệ quản lý hành chính, đồng thời khẳng định rằng quyền lực nhà nước cũng phải chịu sự kiểm soát bình đẳng bởi pháp luật. Dưới góc độ quyền con người, nguyên tắc này góp phần bảo đảm rằng cá nhân, tổ chức được tiếp cận công lý trong điều kiện không bị phân biệt đối xử (Nguyễn Thị Thủy, 2021).

Quyền tranh tụng là yếu tố then chốt bảo đảm tính công bằng trong xét xử án hành chính, cho phép các bên bình đẳng đưa ra lập luận, chứng cứ và phản biện trước Tòa án. Điều này đặc biệt quan trọng khi người khởi kiện thường ở vị thế yếu hơn so với cơ quan hành chính. Cùng với đó, quyền trình bày ý kiến và cung cấp chứng cứ góp phần khắc phục sự bất cân xứng về thông tin, tạo điều kiện để Tòa án đưa ra phán quyết khách quan, công bằng.

Không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ các nguyên tắc tố tụng, tính công bằng còn thể hiện ở cách thức Tòa án đánh giá nội dung tranh chấp. Theo đó, Tòa án không chỉ kiểm tra hình thức của quyết định hành chính mà còn xem xét toàn diện tác động của quyết định đối với quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện, đồng thời cân nhắc giữa lợi ích công và quyền cá nhân.

Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm xét xử từ “kiểm tra quyết định” sang “bảo vệ con người”, qua đó bảo đảm quyền con người một cách thực chất. Trên cơ sở đó, xét xử hành chính không chỉ giải quyết tranh chấp cụ thể mà còn khẳng định vai trò của Tòa án như một thiết chế bảo vệ quyền con người trong Nhà nước pháp quyền, đồng thời đặt nền tảng cho việc tiếp tục xem xét tính minh bạch trong hoạt động xét xử.

c) Tính minh bạch trong hoạt động xét xử hành chính

Tính minh bạch là đặc điểm thiết yếu của xét xử án hành chính trong Nhà nước pháp quyền, góp phần bảo vệ quyền con người và kiểm soát quyền lực hành chính. Thông qua việc bảo đảm quyền được thông tin và tiếp cận công lý, tính minh bạch giúp tăng cường giám sát tư pháp đối với hoạt động của cơ quan công quyền.

Trước hết, nguyên tắc xét xử công khai là biểu hiện cơ bản của tính minh bạch, cho phép các bên và xã hội theo dõi quá trình Tòa án đánh giá chứng cứ và đưa ra phán quyết, qua đó hạn chế nguy cơ tùy tiện và bảo đảm xét xử khách quan, công bằng. Bên cạnh đó, việc công khai bản án và lập luận xét xử tạo điều kiện để xã hội giám sát chất lượng xét xử và làm rõ cách thức áp dụng pháp luật.

Tính minh bạch còn gắn với trách nhiệm giải trình của Tòa án và cơ quan hành chính, buộc các chủ thể này phải lý giải tính hợp pháp của quyết định, hành vi trước Tòa án và xã hội. Nhờ đó, xét xử hành chính không chỉ giải quyết tranh chấp mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người và thúc đẩy quản trị công trong Nhà nước pháp quyền.

Những phân tích trên cho thấy xét xử án hành chính, với các đặc trưng về tính khách quan, công bằng và minh bạch, có tiềm năng trở thành một phương thức bảo vệ quyền con người hiệu quả. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ giá trị của phương thức này, cần tiếp tục xem xét mức độ hiện thực hóa các đặc trưng đó trong thực tiễn xét xử hành chính ở Việt Nam.

2. Đánh giá thực tiễn xét xử án hành chính trong bảo vệ quyền con người ở Việt Nam

Trên cơ sở các phân tích lý luận về tính khách quan, công bằng và minh bạch trong xét xử án hành chính, việc liên hệ và đánh giá thực tiễn xét xử hành chính là cần thiết nhằm làm rõ mức độ hiện thực hóa vai trò bảo vệ quyền con người của phương thức này. Thực tiễn cho thấy, xét xử án hành chính không chỉ góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trước các quyết định, hành vi hành chính, mà còn tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước, nâng cao ý thức pháp lý trong xã hội, thúc đẩy cải cách hành chính và từng bước giảm thiểu các tranh chấp, khiếu kiện kéo dài. Trên cơ sở đó, phần này tập trung phân tích các tác động nêu trên của xét xử án hành chính thông qua năm khía cạnh cụ thể sau:

Thứ nhất, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân: Xét xử án hành chính tạo cơ chế để cá nhân, tổ chức yêu cầu Tòa án kiểm tra tính hợp pháp của quyết định, hành vi hành chính, qua đó bảo vệ quyền lợi của mình. Việc Tòa án hủy quyết định trái pháp luật hoặc buộc cơ quan hành chính thực hiện nghĩa vụ không chỉ giải quyết tranh chấp cụ thể mà còn góp phần kiểm soát quyền lực nhà nước và củng cố niềm tin của người dân vào công lý.

Thứ hai, tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý hành chính: Thông qua nguyên tắc xét xử công khai, hoạt động của Tòa án và quyết định hành chính được đặt dưới sự giám sát của xã hội, qua đó bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và xét xử công bằng. Đồng thời, việc các quyết định hành chính bị xem xét trước Tòa án buộc cơ quan hành chính nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật và giải trình, góp phần thúc đẩy minh bạch trong quản lý nhà nước.

Thứ ba, nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội: Xét xử án hành chính giúp người dân nhận thức rõ hơn về quyền, nghĩa vụ pháp lý và giới hạn của quyền lực hành chính thông qua các phán quyết cụ thể, dễ tiếp cận. Qua đó, công dân dần hình thành thói quen giải quyết tranh chấp bằng con đường pháp lý, góp phần xây dựng văn hóa pháp lý và thúc đẩy việc tôn trọng, bảo vệ quyền con người.

Thứ tư, thúc đẩy cải cách hành chính và hoàn thiện pháp luật: Thông qua việc giải quyết các vụ án cụ thể, Tòa án có điều kiện phát hiện những bất cập trong quản lý hành chính và áp dụng pháp luật. Các phán quyết, đặc biệt là việc hủy quyết định hành chính trái pháp luật, trở thành cơ sở quan trọng cho việc rà soát, hoàn thiện chính sách, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và hạn chế tái diễn vi phạm.

Thứ năm, giảm thiểu tranh chấp và khiếu kiện kéo dài: Sự tồn tại của cơ chế xét xử hành chính hiệu quả giúp người dân lựa chọn con đường pháp lý chính thống để bảo vệ quyền lợi, thay vì khiếu kiện kéo dài. Đồng thời, vai trò kiểm soát của Tòa án buộc cơ quan hành chính thận trọng hơn trong việc ban hành quyết định, qua đó góp phần phòng ngừa tranh chấp, tạo lập môi trường pháp lý ổn định và bảo đảm quyền con người.

Những phân tích trên cho thấy xét xử án hành chính đã và đang phát huy vai trò tích cực trong việc bảo vệ quyền con người và nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà nước. Tuy nhiên, để có cái nhìn toàn diện và khách quan về phương thức này, không thể bỏ qua việc nhận diện những hạn chế, thiếu sót còn tồn tại trong thực tiễn xét xử án hành chính hiện nay.

Mặc dù xét xử án hành chính đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ quyền con người và kiểm soát quyền lực hành chính, song thực tiễn cho thấy phương thức này vẫn còn tồn tại không ít hạn chế, thiếu sót, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Những hạn chế này thể hiện trên nhiều phương diện, từ thời gian giải quyết vụ án, chất lượng xét xử cho đến khả năng tiếp cận pháp luật của người dân.

Một là, thời gian giải quyết vụ án hành chính còn kéo dài. Một trong những hạn chế dễ nhận thấy trong thực tiễn xét xử án hành chính là thời gian giải quyết vụ án còn kéo dài so với yêu cầu bảo vệ quyền kịp thời cho người dân. Nhiều vụ án hành chính, đặc biệt là các vụ việc liên quan đến đất đai, xây dựng hoặc bồi thường, hỗ trợ tái định cư, có tính chất phức tạp, đòi hỏi thu thập và đánh giá khối lượng lớn chứng cứ, dẫn đến việc giải quyết kéo dài qua nhiều giai đoạn tố tụng.

Việc kéo dài thời gian xét xử không chỉ làm gia tăng chi phí tố tụng cho người khởi kiện, mà còn có thể khiến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị “treo” trong thời gian dài, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội của họ. Dưới góc độ quyền con người, chậm trễ trong xét xử có thể làm suy giảm ý nghĩa thực chất của quyền được tiếp cận công lý và quyền được bảo vệ hiệu quả trước các quyết định, hành vi hành chính trái pháp luật.

Hai là, chất lượng xét xử chưa đồng đều. Bên cạnh vấn đề thời gian, chất lượng xét xử án hành chính còn có sự chênh lệch nhất định giữa các địa phương và giữa các Thẩm phán. Trong khi nhiều vụ án được giải quyết với lập luận chặt chẽ, đánh giá chứng cứ toàn diện và bảo vệ tốt quyền lợi của người khởi kiện, thì vẫn còn không ít trường hợp bản án chưa thật sự thuyết phục, cách áp dụng pháp luật chưa thống nhất hoặc chưa làm rõ đầy đủ các yếu tố liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Nguyên nhân của thực trạng này có thể xuất phát từ sự khác biệt về trình độ chuyên môn, kinh nghiệm xét xử và khả năng tiếp cận pháp luật chuyên ngành của đội ngũ Thẩm phán hành chính. Trong bối cảnh án hành chính ngày càng phức tạp, việc bảo đảm chất lượng xét xử đòi hỏi không chỉ kiến thức pháp luật tố tụng, mà còn sự hiểu biết sâu sắc về các lĩnh vực quản lý nhà nước chuyên ngành. Nếu chất lượng xét xử không được bảo đảm đồng đều, tính công bằng và niềm tin của người dân vào cơ chế bảo vệ quyền con người bằng xét xử hành chính có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Ba là, khó khăn của người dân trong việc tiếp cận pháp luật và khởi kiện hành chính. Một hạn chế đáng chú ý khác là khả năng tiếp cận pháp luật và sử dụng cơ chế xét xử án hành chính của người dân còn hạn chế. Trên thực tế, không ít công dân chưa hiểu rõ quyền khởi kiện hành chính, trình tự, thủ tục tố tụng cũng như các điều kiện cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án. Điều này dẫn đến tâm lý e ngại khởi kiện, hoặc không biết cách thu thập, cung cấp chứng cứ để bảo vệ quyền lợi của mình.

Sự hạn chế trong tiếp cận pháp luật không chỉ làm giảm hiệu quả thực tế của xét xử án hành chính, mà còn tạo ra khoảng cách giữa quyền được pháp luật ghi nhận và khả năng thực sự thực hiện quyền đó của người dân. Dưới góc độ quyền con người, đây là một thách thức đáng kể, bởi quyền tiếp cận công lý chỉ thực sự có ý nghĩa khi cá nhân có đủ điều kiện và khả năng sử dụng cơ chế tư pháp để tự bảo vệ mình.

Những hạn chế, thiếu sót trong thực tiễn xét xử án hành chính nêu trên cho thấy, bên cạnh việc ghi nhận các kết quả đạt được, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính bằng Tòa án là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người và củng cố vai trò của Tòa hành chính trong Nhà nước pháp quyền.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử án hành chính trong bảo vệ quyền con người ở Việt Nam

Trên cơ sở phân tích các ưu điểm và những hạn chế còn tồn tại trong thực tiễn xét xử án hành chính, việc đề xuất các kiến nghị, giải pháp mang tính đồng bộ và khả thi là cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả xét xử, bảo đảm tốt hơn quyền con người và quyền công dân trong lĩnh vực hành chính.

Thứ nhất, nâng cao năng lực và chuyên môn của Thẩm phán hành chính. Một trong những giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả xét xử án hành chính là tăng cường năng lực chuyên môn và bản lĩnh nghề nghiệp của đội ngũ Thẩm phán, đặc biệt là Thẩm phán giải quyết các vụ án hành chính. Trong bối cảnh án hành chính ngày càng phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước và trực tiếp tác động đến quyền con người, việc đào tạo Thẩm phán không chỉ dừng lại ở pháp luật tố tụng, mà cần mở rộng sang pháp luật hành chính chuyên ngành và các chuẩn mực về quyền con người.

Đào tạo thường xuyên, chuyên sâu và cập nhật kiến thức mới sẽ giúp Thẩm phán nâng cao khả năng đánh giá toàn diện các yếu tố pháp lý, cân bằng giữa lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân. Qua đó, chất lượng xét xử được bảo đảm đồng đều hơn, góp phần củng cố niềm tin của người dân vào tính công bằng và khách quan của Tòa án.

Thứ hai, cải cách quy trình xét xử án hành chính theo hướng đơn giản, hiệu quả. Việc cải cách quy trình xét xử án hành chính theo hướng đơn giản hóa thủ tục tố tụng là yêu cầu quan trọng nhằm khắc phục tình trạng kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Các thủ tục hành chính - tư pháp phức tạp không chỉ làm gia tăng chi phí cho người dân, mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ quyền kịp thời.

Do đó, cần tiếp tục rà soát các quy định về trình tự, thủ tục xét xử án hành chính để loại bỏ những khâu không cần thiết, đồng thời tăng cường áp dụng các cơ chế tố tụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của từng loại vụ án. Cải cách quy trình xét xử theo hướng thuận lợi cho người dân sẽ góp phần hiện thực hóa quyền tiếp cận công lý và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.

Thứ ba, tăng cường tính minh bạch trong hoạt động xét xử hành chính. Minh bạch là điều kiện không thể thiếu để bảo đảm tính công bằng và trách nhiệm giải trình trong xét xử án hành chính. Do đó, cần tiếp tục bảo đảm việc công khai thông tin về quy trình xét xử, lịch xét xử và nội dung các bản án, quyết định của Tòa án theo đúng quy định của pháp luật.

Việc công khai này không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin pháp lý, mà còn tạo điều kiện để xã hội giám sát hoạt động xét xử, qua đó nâng cao chất lượng và tính thuyết phục của các phán quyết tư pháp. Tính minh bạch trong xét xử án hành chính vì vậy góp phần quan trọng vào việc phòng ngừa vi phạm quyền con người trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.

Thứ tư, cải thiện cơ sở hạ tầng và ứng dụng công nghệ thông tin trong xét xử. Bên cạnh các yếu tố con người và pháp luật, cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả xét xử án hành chính. Việc đầu tư nâng cấp trụ sở Tòa án, trang thiết bị phục vụ xét xử và hệ thống công nghệ thông tin sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho Thẩm phán và các bên đương sự trong quá trình tố tụng.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, công bố bản án và tổ chức xét xử trực tuyến (khi có điều kiện) sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, giảm chi phí cho người dân và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động xét xử.

Thứ năm, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền con người và tố tụng hành chính. Cuối cùng, để xét xử án hành chính thực sự trở thành phương thức bảo vệ quyền con người hiệu quả, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của người dân về quyền, nghĩa vụ pháp lý và cơ chế khởi kiện hành chính. Khi người dân hiểu rõ quyền lợi của mình và biết cách sử dụng các công cụ pháp lý để bảo vệ quyền đó, hiệu quả thực tế của xét xử án hành chính sẽ được nâng cao.

Việc tuyên truyền không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách giữa pháp luật và đời sống, mà còn góp phần hình thành văn hóa pháp quyền trong xã hội, nơi quyền con người được tôn trọng và bảo vệ thông qua các thiết chế tư pháp.

Kết luận

Xét xử tranh chấp tại Tòa hành chính là cơ chế tư pháp quan trọng trong bảo vệ quyền con người và kiểm soát quyền lực hành chính. Với các đặc trưng về tính khách quan, công bằng và minh bạch, phương thức này đã góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và thúc đẩy cải cách hành chính. Tuy nhiên, những hạn chế về thời gian giải quyết, chất lượng xét xử và khả năng tiếp cận công lý cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện cả về thể chế và tổ chức thực hiện. Việc nâng cao hiệu quả xét xử hành chính là yêu cầu tất yếu nhằm củng cố vai trò của Tòa hành chính trong Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam./.

---

Tài liệu tham khảo

Nguyễn Thị Thủy. (2021). Nguyên tắc bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong tố tụng hành chính và ý nghĩa của nguyên tắc. Tạp chí Giáo dục và Xã hội, số 6/2021.

Thiều Hữu Minh. (2024). Về nguyên tắc Tòa án xét xử công khai và quyền tham dự phiên tòa của người dân. Tạp chí điện tử Luật sư. Truy cập truy cập ngày 29/01/2024 tại: https://lsvn.vn/ve-nguyen-tac-toa-an-xet-xu-cong-khai-va-quyen-tham-du-phien-toa-cua-nguoi-dan-1706453338-a140536.html.