Quyền im lặng của người bị bắt, người bị giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam là một quyền quan trọng mà các chủ thể này cần được bảo đảm trong quá trình tham gia tố tụng. Tuy nhiên quyền im lặng không được quy định một cách chính thức mà nội dung của nó được thể hiện thông qua các nguyên tắc của tố tụng hình sự và một số quy định về quyền của người bị bắt, người bị giữ. Bài viết đi sâu phân tích mối quan hệ giữa một số nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự và quyền im lặng của người bị bắt, bị giữ để cho thấy được mối quan hệ mật thiết giữa hai vấn đề trên, từ đó đưa ra một số đề xuất để quyền im lặng của người bị bắt, bị giữ được thực thi tốt hơn trong quá trình tố tụng.

Quyền trợ giúp pháp lý (TGPL) là quyền con người cơ bản, được ghi nhận trong pháp luật quốc tế đối với các nhóm người dễ bị tổn thương, trong đó có người khuyết tật (NKT). Bài viết tìm hiểu các quy định về quyền TGPL của NKT trong các văn kiện quốc tế, từ đó cho thấy vai trò quan trọng của quyền TGPL trong bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật của NKT, nhằm giúp họ tiếp cận công lý, công bằng trong xét xử; qua đó gợi mở những giá trị tham khảo về quyền TGPL của NKT ở Việt Nam.

Quyền riêng tư, một quyền cơ bản của con người, đang đối diện với những thách thức to lớn trong bối cảnh kỷ nguyên số. Sự phát triển vượt bậc của công nghệ kỹ thuật số đã hình thành một hệ sinh thái thu thập, xử lý và chia sẻ dữ liệu cá nhân với quy mô và tốc độ chưa từng có. Dù mang lại nhiều lợi ích cho đời sống xã hội và nền kinh tế, thực tiễn này cũng đặt ra những nguy cơ đáng kể đối với việc bảo vệ quyền riêng tư của cá nhân. Tại Việt Nam, quyền riêng tư được quy định tại Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa trong nhiều văn bản pháp luật, tuy nhiên, khung pháp lý hiện hành vẫn bộc lộ không ít hạn chế và khoảng trống cần khắc phục. 

Hiện nay, trong khoa học pháp lý đã có nhiều nghiên cứu về quyền tiếp cận thông tin của công dân theo quy định của pháp luật Việt Nam, từ đó góp phần quan trọng trong bảo đảm dân chủ và kiểm soát quyền lực nhà nước ở nước ta. Mặc dù quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau vẫn còn khá ít công trình nghiên cứu nghĩa vụ của công dân theo quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin, từ đó đã ít nhiều gây nên những khó khăn nhất định trong thực tiễn. Bài viết phân tích các nghĩa vụ của công dân theo quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức và hiệu quả thực hiện nghĩa vụ này trong thời gian tới.
 

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, quyền tiếp cận công nghệ số trở thành một thành tố thiết yếu của quyền con người hiện đại. Nhóm phụ nữ nông thôn vốn chịu nhiều bất lợi về kinh tế, văn hóa, giáo dục và điều kiện hạ tầng là đối tượng chịu tác động trực tiếp của khoảng cách số.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra thách thức mới về quyền tác giả, đặc biệt với người khuyết tật - những người vừa sử dụng AI để tiếp cận, vừa sáng tạo tác phẩm. Trong khi pháp luật hiện hành chỉ thừa nhận sáng tạo trực tiếp từ con người, học thuyết “assistive authorship” khẳng định người khuyết tật vẫn là tác giả dù có sự hỗ trợ từ AI. Tại Việt Nam, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 và Nghị định số 17/2023/NĐ-CP mới bảo đảm quyền tiếp cận, chưa ghi nhận vai trò tác giả này. Bài viết đề xuất vận dụng học thuyết “assistive authorship” để lấp khoảng trống pháp lý đó.
 

Bài viết phân tích các quy định pháp luật Việt Nam về thu hồi đất trong trường hợp dự án chậm triển khai, từ góc nhìn quyền con người. Tác giả làm rõ mối quan hệ giữa việc bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước trong sử dụng đất và yêu cầu tôn trọng, bảo vệ quyền con người, đặc biệt các quyền về tư liệu sản xuất, phần vốn góp, quyền được bồi thường công bằng, quyền tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến đất đai. Bài viết chỉ ra những bất cập trong cơ chế thu hồi đất hiện nay, từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật theo hướng hài hòa giữa mục tiêu phát triển và bảo vệ quyền con người trong quản lý và sử dụng đất đai tại Việt Nam.
 

Bảo đảm quyền của người bị hại là một trong những nguyên tắc quan trọng của pháp luật quốc tế về tư pháp hình sự, thể hiện ở việc thừa nhận, bảo vệ và hỗ trợ người bị hại trong suốt quá trình tố tụng cũng như sau khi tội phạm đã xảy ra. Trên cơ sở phân tích các chuẩn mực quốc tế, bài viết chỉ ra những yêu cầu đặt ra cho Việt Nam trong việc hoàn thiện pháp luật và cơ chế thực thi nhằm bảo vệ đầy đủ, kịp thời và hiệu quả các quyền của người bị hại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu cải cách tư pháp.

Bảo đảm quyền tham gia của trẻ em có vai trò thiết yếu trong việc thúc đẩy bình đẳng và phát triển bền vững. Đối với trẻ em dân tộc thiểu số, quyền tham gia giúp vượt qua rào cản văn hóa, ngôn ngữ và định kiến xã hội, tạo điều kiện để các em hòa nhập, bảo vệ quyền lợi chính đáng và góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh. Bài viết trên cơ sở nghiên cứu các quy định hiện hành, phân tích thực trạng và đề xuất các kiến nghị, giải pháp bảo đảm quyền tham gia của trẻ em dân tộc thiểu số.

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), vai trò của luật sư với tư cách là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự (TTDS) ngày càng được khẳng định. Bài viết phân tích cơ sở pháp lý, các hoạt động cụ thể và ý nghĩa sâu sắc của việc luật sư tham gia bảo vệ quyền của nguyên đơn và bị đơn tại Tòa án, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tham gia tố tụng của luật sư, góp phần bảo đảm tranh tụng dân chủ, công bằng và thượng tôn pháp luật.

Bảo vệ người tố cáo trong tố tụng hình sự (TTHS) là một nội dung quan trọng nhằm bảo đảm quyền con người và thúc đẩy hiệu quả phòng, chống tội phạm. Trên cơ sở quyền tố cáo và quyền được bảo vệ là những quyền hiến định, pháp luật Việt Nam đã từng bước hoàn thiện các quy định liên quan đến bảo vệ người tố cáo. Cụ thể, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tố cáo đã thiết lập những biện pháp pháp lý nhằm bảo vệ danh tính, thân thể, tài sản và lợi ích hợp pháp khác của người tố cáo. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành vẫn còn nhiều bất cập như: thiếu hướng dẫn cụ thể, năng lực thực thi hạn chế và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, thị trường lao động có nhiều biến động về mặt cấu trúc, với nhiều xu hướng và hình thức lao động mới. Do đó, việc bảo vệ quyền của người lao động đứng trước nhiều thách thức mới tương ứng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế hiện đại và công nghệ số. Luật Công đoàn số 50/2024/QH15 (sửa đổi Luật Công đoàn số 12/2012/QH13, có hiệu lực từ 1/7/2025) được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đã và đang nỗ lực hoàn thiện pháp luật lao động để đáp ứng các cam kết quốc tế và yêu cầu hội nhập, phát triển toàn diện, bền vững.

Pháp điển hóa và kiểm soát suy đoán pháp lý là bước đi tất yếu để nâng cao hiệu quả tư pháp và củng cố niềm tin vào công lý, bảo đảo quyền con người trong tố tụng dân sự. Trên cơ sở phân tích thực trạng vận dụng suy đoán pháp lý trong thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế tại Việt Nam, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của việc vận dụng suy đoán này, qua đó bảo vệ quyền con người, góp phần hiện thực hóa nguyên tắc công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Bằng việc phân tích, đánh giá các điểm tiến bộ so với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân trước đây, bài viết làm rõ nội dung cơ bản và những ưu điểm nổi bật của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia với vai trò như một “hàng rào pháp lý” bảo vệ quyền riêng tư cá nhân, thúc đẩy niềm tin số, đồng thời tạo điều kiện pháp lý thuận lợi để phát triển nền kinh tế số, xây dựng xã hội số văn minh, hiện đại.

Tư pháp thân thiện với trẻ em là xu hướng toàn cầu, khi quyền con người là vấn đề trung tâm trong mọi lĩnh vực. Tại Việt Nam, từ năm 2016, án lệ đã chính thức được áp dụng với vai trò là nguồn luật áp dụng trong thực tiễn xét xử. Án lệ phản ánh chuẩn mực về lẽ công bằng và hệ thống tư pháp thân thiện trong các vụ việc có liên quan đến trẻ em. Nghiên cứu này thực hiện nhằm làm rõ khía cạnh giao thoa giữa án lệ và tư pháp thân thiện với trẻ em, đồng thời xác định: (i) Hệ thống án lệ đang phản ánh những giá trị nào về tiêu chuẩn tư pháp thân thiện với trẻ em? (ii) Các đề xuất nào hữu hiệu trong phát triển án lệ phù hợp với điều kiện thực tiễn hiện tại và tương lai?