Nâng cao chất lượng giáo dục quyền con người, phát triển con người Việt Nam toàn diện

GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,
Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại Hội nghị Tổng kết Đề án đưa nội dung quyền con người
vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân (2017-2025)

Đây là bài phát biểu tại Hội nghị tổng kết 08 năm thực hiện Đề án đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân (Đề án 1309). Tiêu đề bài viết do Ban biên tập Tạp chí đặt.

- Thưa đồng chí Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam!

- Thưa các đồng chí lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương!

- Thưa toàn thể các đồng chí đại biểu tham dự Hội nghị!

Hôm nay, trong không khí hết sức trang trọng, phấn khởi nhưng cũng đầy trách nhiệm của những ngày cuối năm 2025, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, chúng ta long trọng tổ chức Hội nghị tổng kết 08 năm thực hiện Đề án đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân (Đề án 1309).

Hội nghị của chúng ta diễn ra vào một thời khắc mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đang dồn toàn lực, với tinh thần khẩn trương cao độ, quyết liệt, bài bản và khoa học, để hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng, tạo nên thành tích cao nhất chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng - sự kiện chính trị trọng đại, có ý nghĩa chiến lược đối với vận mệnh, tương lai của đất nước.

Trong bối cảnh đó, việc chúng ta tổ chức Hội nghị tổng kết Đề án 1309 không đơn thuần là một nhiệm vụ chuyên môn, mà là một hoạt động chính trị – tư tưởng có ý nghĩa rất thiết thực, góp phần tổng kết thực tiễn, bổ sung lý luận, hoàn thiện các luận cứ khoa học và thực tiễn, phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển con người, giáo dục - đào tạo, tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người thông qua giáo dục.

Thay mặt Lãnh đạo Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Ban Điều hành Đề án, tôi xin nhiệt liệt chào mừng và trân trọng gửi tới đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ, các đồng chí lãnh đạo, các nhà khoa học, các đại biểu Trung ương và địa phương lời chúc sức khỏe, hạnh phúc và thành công.

Thưa các đồng chí,

Quyền con người là giá trị phổ quát của nhân loại, đồng thời là thành quả của lịch sử đấu tranh cách mạng, là bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta đã kiên trì xây dựng và bảo vệ.

Gần đây, đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh tư duy phát triển trong kỷ nguyên mới, với mục tiêu tối thượng là: “mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu chính đáng và phát huy đầy đủ tiềm năng của mình”. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, giáo dục quyền con người giữ vai trò nền tảng, lâu dài và mang tính chiến lược.

Thực tiễn cho thấy, không thể xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh nếu người dân không được trang bị tri thức, kỹ năng và thái độ đúng đắn về quyền và nghĩa vụ của mình. Cũng không thể bảo đảm quyền con người một cách bền vững nếu quyền con người chỉ dừng lại ở các văn bản pháp luật, mà không thấm sâu vào nhận thức, hành vi, văn hóa ứng xử của từng cá nhân, từng cộng đồng, từng thiết chế xã hội.

Nhận thức sâu sắc điều đó, Đảng và Nhà nước ta đã sớm quan tâm, chỉ đạo việc đưa quyền con người vào giáo dục, thể hiện qua Chỉ thị số 12 của Ban Bí thư (năm 1992), Chỉ thị số 44 của Ban Bí thư (năm 2010) và đặc biệt là Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án 1309 vào năm 2017.

Trọng tâm trong các chủ trương, chính sách đó là quan điểm nhất quán và xuyên suốt: con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển. Việc đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân không chỉ nhằm trang bị kiến thức, mà còn hướng tới hình thành nhân cách, bồi dưỡng giá trị nhân văn, tinh thần thượng tôn pháp luật, trách nhiệm công dân và ý thức tôn trọng quyền của người khác; qua đó, đào tạo nên những thế hệ công dân Việt Nam hiện đại, vừa vững vàng bản lĩnh chính trị, vừa hội nhập sâu rộng với thế giới, xứng đáng là công dân toàn cầu trong kỷ nguyên số.

Thưa toàn thể các đồng chí,

Do yêu cầu công tác đặc biệt quan trọng, đồng chí Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính không trực tiếp đến dự Hội nghị hôm nay, song đã phân công đồng chí Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, đại diện Lãnh đạo Chính phủ đến dự Hội nghị. Điều đó thể hiện sự quan tâm sâu sắc, thường xuyên của Chính phủ đối với công tác giáo dục quyền con người và việc triển khai Đề án. Qua 08 năm thực hiện, Đề án đã vinh dự được đón sự hiện diện và chỉ đạo của đồng chí Thủ tướng Chính phủ và hai đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ là đồng chí Trần Hồng Hà và đồng chí Hồ Quốc Dũng, khẳng định rõ vị trí, vai trò của giáo dục quyền con người trong chiến lược phát triển con người, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thay mặt Ban Điều hành Đề án và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tôi xin trân trọng cảm ơn và bày tỏ sự trân quý đối với sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát, trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ đối với Đề án trong suốt thời gian qua.

Nhìn lại chặng đường 08 năm triển khai thực hiện Đề án 1309, chúng ta có thể khẳng định rằng: Đề án đã được triển khai nghiêm túc, bài bản và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Trước hết, nhận thức của toàn xã hội về quyền con người đã có bước chuyển biến rõ rệt. Quyền con người không còn bị nhìn nhận như một vấn đề “nhạy cảm”, xa lạ, mà từng bước trở thành nội dung chính thống, khoa học và phổ biến trong nhà trường, từ giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông đến giáo dục đại học, sau đại học và hệ thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trung, cao cấp trong toàn hệ thống chính trị.

Thứ hai, nội dung giáo dục quyền con người đã từng bước được thể chế hóa, tích hợp vào chương trình, giáo trình, tài liệu giảng dạy, phù hợp với từng cấp học, ngành học, đối tượng học tập; gắn với các môn học như giáo dục công dân, kinh tế, pháp luật, khoa học xã hội - nhân văn, khoa học chính trị, quản lý nhà nước...

Thứ ba, đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục về quyền con người từng bước được hình thành và phát triển, với sự tham gia tích cực của các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, đặc biệt là vai trò nòng cốt, dẫn dắt của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, các trường chính trị, các trường đại học trọng điểm.

Thứ tư, giáo dục quyền con người đã góp phần quan trọng vào việc củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận, nâng cao ý thức pháp luật, ý thức công dân, từ đó đóng góp tích cực vào ổn định chính trị - xã hội và phát triển bền vững đất nước, xây dựng luận cứ khoa học chống các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch trên lĩnh vực dân chủ, nhân quyền.

Tuy nhiên, với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, trách nhiệm cao trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân, chúng ta cũng cần nghiêm túc chỉ ra những hạn chế, bất cập trong quá trình triển khai Đề án.

Ở một số bộ, ngành, địa phương, việc triển khai còn chậm, thiếu quyết liệt; chưa thực sự coi giáo dục quyền con người là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài. Công tác phối hợp liên ngành chưa thật sự đồng bộ. Nguồn lực dành cho Đề án, nhất là nguồn nhân lực chuyên sâu, kinh phí, cơ sở vật chất, học liệu số, còn hạn chế...

Những hạn chế đó đặt ra yêu cầu phải có tư duy mới, cách làm mới, giải pháp đột phá trong giai đoạn tới, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tri thức.

Thưa các đồng chí,

Để Hội nghị của chúng ta thực sự trở thành một dấu ấn chính trị - khoa học có ý nghĩa chào mừng Đại hội XIV của Đảng, tôi đề nghị các đồng chí đại biểu tập trung trí tuệ, trách nhiệm, thảo luận sâu sắc 05 vấn đề cốt lõi sau đây:

Thứ nhất, đánh giá thực chất, khách quan và toàn diện những kết quả đạt được của Đề án 1309; làm rõ tác động của giáo dục quyền con người đối với sự phát triển con người, sự ổn định và tiến bộ xã hội; trên cơ sở đó, kịp thời ghi nhận, biểu dương và khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong quá trình tổ chức thực hiện Đề án.

Thứ hai, phân tích khách quan những nguyên nhân dẫn đến các hạn chế, vướng mắc, chậm trễ trong một số khâu, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm từ những mô hình hay, cách làm hiệu quả.

Thứ ba, nhận diện và tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế phối hợp, nguồn lực, con người, phương pháp tổ chức thực hiện.

Thứ tư, đề xuất các giải pháp mang tính đột phá, nhằm đưa giáo dục quyền con người đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững hơn, đặc biệt là sau khi Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị về công tác quyền con người trong kỷ nguyên mới.

Thứ năm, xác lập tầm nhìn chiến lược sau năm 2025, chuẩn bị triển khai các quan điểm mới về quyền con người trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, gắn chặt với việc tổ chức thực hiện hiệu quả Chỉ thị mới của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác quyền con người trong kỷ nguyên mới, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước tương xứng với vị thế, tầm vóc và khát vọng phát triển của dân tộc.

Thưa các đồng chí,

Không khí chuẩn bị cho Đại hội XIV của Đảng đang rất khẩn trương, sôi động trên khắp mọi miền Tổ quốc. Tôi mong rằng tinh thần quyết liệt, khẩn trương, hiệu quả, trách nhiệm cao nhất đó sẽ được lan tỏa mạnh mẽ trong suốt quá trình làm việc của Hội nghị hôm nay.

Chúng ta hãy biến những kết quả tổng kết hôm nay thành những hành động cụ thể, thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục quyền con người, qua đó phát triển con người Việt Nam toàn diện, xây dựng xã hội nhân văn, dân chủ, kỷ cương, đồng thuận và tiến bộ.

Một lần nữa, xin chúc đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, các đồng chí lãnh đạo ban/bộ/ngành Trung ương, địa phương và toàn thể quý vị đại biểu sức khỏe, hạnh phúc và thành công.

Chúc Hội nghị của chúng ta thành công tốt đẹp!

Xin trân trọng cảm ơn!

---

Bài viết được đăng trên Tạp chí Pháp luật về quyền con người số 52 (02/2026)