Tăng cường giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam góp phần nâng cao năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch

Tóm tắt: Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế sâu rộng, các thế lực thù địch không ngừng đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, sử dụng không gian mạng để xuyên tạc, bôi nhọ hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam và phủ nhận thành tựu về quyền con người ở Việt Nam. Do đó, giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam không chỉ là yêu cầu nội tại của việc xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại mà còn là vũ khí sắc bén góp phần nâng cao năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Bài viết phân tích cơ sở lý luận - pháp lý, thực trạng giáo dục quyền con người trong Quân đội, làm rõ tác động trực tiếp đến việc nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ, đồng thời đề xuất các giải pháp đồng bộ, cụ thể nhằm tiếp tục đẩy mạnh công tác này trong thời gian tới.

Từ khóa: Giáo dục quyền con người; Quân đội nhân dân Việt Nam; nhận diện và phản bác; quan điểm sai trái; bảo vệ nền tảng tư tưởng; quyền con người; hội nhập quốc tế.

Abstract: In the context of the Fourth Industrial Revolution and deep international integration, hostile forces are constantly intensifying their "peaceful evolution" strategy, using cyberspace to distort and tarnish the image of the Vietnam People's Army and deny achievements in human rights in Vietnam. Therefore, human rights education in the Vietnam People's Army is not only an intrinsic requirement for building a revolutionary, regular, elite, and modern army, but also a sharp weapon contributing to enhancing the capacity to identify and refute erroneous and hostile viewpoints. This article analyzes the theoretical and legal basis and the current state of human rights education in the Army, clarifying its direct impact on enhancing the ideological "resistance" of officers and soldiers, and proposing comprehensive and specific solutions to further promote this work in the future.

Keywords: Human rights education; Vietnam People's Army; identification and refutation; erroneous viewpoints; Protecting ideological foundations; human rights; international integration.

Ảnh minh họa. Nguồn: lyluanchinhtri.vn

Mở đầu

Quân đội nhân dân Việt Nam - lực lượng nòng cốt, trung thành tuyệt đối với Đảng, với Nhân dân và Tổ quốc - luôn được định vị là “đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất” theo tư tưởng Hồ Chí Minh vĩ đại. Hiện nay, khi tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và chiến tranh thông tin trên không gian mạng, các thế lực thù địch không ngừng đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” dưới những hình thức mới, tinh vi hơn bao giờ hết. Chúng lợi dụng chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” để xuyên tạc đường lối của Đảng, bôi nhọ hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam, phủ nhận những thành tựu to lớn về bảo đảm và thực thi quyền con người ở Việt Nam, đồng thời kích động chia rẽ nội bộ, làm lung lay nền tảng tư tưởng của Đảng trong lực lượng vũ trang nhân dân. Trong bối cảnh ấy, việc tăng cường giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam không chỉ là yêu cầu nội tại, cấp thiết để xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” mà còn là vũ khí sắc bén, góp phần trực tiếp nâng cao năng lực nhận diện, phản bác kịp thời, hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường quân sự đặc thù.

Theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị khóa XII về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”, “Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân; là trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, của cán bộ, đảng viên và cả hệ thống chính trị”. Quân đội nhân dân Việt Nam được xác định là lực lượng đi đầu, nòng cốt trong cuộc đấu tranh này, đặc biệt trên mặt trận tư tưởng - văn hóa và không gian mạng. Giáo dục quyền con người, với tư cách là nội dung cốt lõi của giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật và giáo dục quốc phòng - an ninh, chính là “lá chắn” tư tưởng vững chắc, giúp cán bộ, chiến sĩ phân biệt rõ bản chất nhân văn, khoa học của chế độ xã hội chủ nghĩa (XHCN) với những luận điệu xuyên tạc, vu cáo về “vi phạm nhân quyền”, “thiếu dân chủ trong quân đội” hay “quân đội phải trung lập, đứng ngoài chính trị”. Đây không phải là nhiệm vụ phụ thuộc hay “nhập khẩu” mà là yêu cầu nội tại, xuất phát từ bản chất cách mạng của Quân đội ta, từ truyền thống “trung với Đảng, hiếu với dân”, và từ cam kết quốc tế của Việt Nam về quyền con người [1].

Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của lực lượng vũ trang nhân dân trong việc bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ XHCN, đồng thời yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại gắn liền với việc nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, pháp luật, trong đó có giáo dục quyền con người [2]. Điều này hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp năm 2013, đặc biệt Chương II (từ Điều 14 đến Điều 49) quy định rõ các quyền con người, quyền công dân được Nhà nước công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm; quyền con người chỉ bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia - một nguyên tắc hoàn toàn phù hợp với đặc thù môi trường quân sự [3].

Việt Nam là thành viên của hầu hết các công ước quốc tế cốt lõi về quyền con người và đang là quốc gia đang thực hiện tốt vai trò thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, Việt Nam khẳng định giáo dục quyền con người là công cụ quan trọng để thực thi các cam kết quốc tế, đồng thời xây dựng “sức đề kháng” tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ trước các luận điệu sai trái. Trong bối cảnh “diễn biến hòa bình” được nâng cấp bằng AI, deepfake và thông tin sai lệch cá nhân hóa, giáo dục quyền con người giúp quân nhân không chỉ nắm vững pháp luật trong nước mà còn có khả năng phân tích, so sánh với chuẩn mực quốc tế, từ đó chủ động vạch trần bản chất xuyên tạc của các thế lực thù địch [4].

Bài viết nhằm làm rõ vai trò chiến lược, thực trạng giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp đồng bộ, cụ thể nhằm nâng cao năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Có thể khẳng định: tăng cường giáo dục quyền con người chính là góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội - lực lượng tiên phong bảo vệ Tổ quốc và quyền con người thực chất, nhân văn của dân tộc Việt Nam [5].

1. Cơ sở lý luận và pháp lý

Cơ sở lý luận của việc tăng cường giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam xuất phát sâu sắc từ quan điểm nhất quán, khoa học của Đảng Cộng sản Việt Nam về quyền con người. Đảng ta khẳng định quyền con người là giá trị phổ quát của nhân loại, được ghi nhận trong Tuyên ngôn phổ quát về quyền con người năm 1948 và các công ước quốc tế cốt lõi mà Việt Nam là thành viên, nhưng đồng thời phải được thực thi trong bối cảnh cụ thể của dân tộc, gắn chặt với nghĩa vụ công dân và phục vụ lợi ích tối thượng của quốc gia - dân tộc, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” năm 1991 đã làm rõ điều này khi xác định xã hội XHCN mà nhân dân ta xây dựng là xã hội “con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân”. Quan điểm này được bổ sung, phát triển qua Cương lĩnh năm 2011 và tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong các Đại hội Đảng XII (2016), XIII (2021) và XIV (tháng 1/2026). Đặc biệt, Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh “mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu”, đồng thời yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại gắn liền với bảo vệ an ninh con người, an ninh mạng và nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường quân sự đặc thù [6].

Những quan điểm trên không chỉ là nền tảng lý luận mà còn là kim chỉ nam cho công tác giáo dục quyền con người trong lực lượng vũ trang nhân dân. Chúng khẳng định quyền con người ở Việt Nam không phải là khái niệm trừu tượng hay “nhập khẩu” máy móc mà là sự kết hợp hài hòa giữa giá trị phổ quát và bản sắc dân tộc, giữa quyền và nghĩa vụ, giữa tự do cá nhân và lợi ích chung của cộng đồng, của Tổ quốc. Trong bối cảnh hiện nay, khi chiến tranh thông tin, trí tuệ nhân tạo và các hình thức “diễn biến hòa bình” mới ngày càng tinh vi, cơ sở lý luận này càng trở nên cấp thiết, giúp cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam có “khung nhận thức khoa học” để phân biệt rõ bản chất nhân văn của chế độ XHCN với những luận điệu xuyên tạc, vu cáo của các thế lực thù địch [7].

Cơ sở pháp lý vững chắc cho việc tăng cường giáo dục quyền con người trong Quân đội được quy định rõ nét trong Hiến pháp năm 2013. Chương II (từ Điều 14 đến Điều 49) khẳng định: “Ở nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật”. Đặc biệt, khoản 2 Điều 14 quy định: “Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng” - một nguyên tắc hoàn toàn phù hợp với đặc thù môi trường quân sự, nơi kỷ luật, mệnh lệnh và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi sự hạn chế hợp lý một số quyền cá nhân nhằm bảo vệ lợi ích cao nhất của dân tộc. Điều 65 Hiến pháp năm 2013 tiếp tục quy định rõ: “Lực lượng vũ trang nhân dân tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân, với Đảng và Nhà nước, có nhiệm vụ bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội; bảo vệ Nhân dân, Đảng, Nhà nước và chế độ XHCN, cùng toàn dân xây dựng đất nước và thực hiện nghĩa vụ quốc tế”. Những quy định này không chỉ tạo nền tảng pháp lý cho việc giáo dục quyền con người mà còn khẳng định bản chất cách mạng, nhân văn của Quân đội nhân dân Việt Nam - lực lượng vừa là “đội quân chiến đấu” vừa là “đội quân công tác” và “đội quân lao động sản xuất” [8].

Về giáo dục quyền con người, mốc quan trọng là Quyết định số 1309/QĐ-TTg ngày 05/9/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân” giai đoạn 2017-2025 (và được tiếp tục triển khai sang giai đoạn 2026-2030 theo tinh thần tổng kết năm 2025 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh). Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam đã cụ thể hóa Đề án này một cách kịp thời, đồng bộ và phù hợp với đặc thù quân sự. Cụ thể, Quyết định số 2159/QĐ-CT ngày 11/12/2018 ban hành chương trình đào tạo trung cấp với 02 chuyên đề riêng biệt: “Quyền con người” và “Công ước quốc tế về chống tra tấn”; Quyết định số 1650/QĐ-CT và 1651/QĐ-CT ngày 25/9/2018 ban hành chương trình giáo dục các môn khoa học xã hội - nhân văn cho đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học; Quyết định số 1458/QĐ-TM năm 2018 đưa học phần “Lý luận và pháp luật về quyền con người” vào chương trình đào tạo cao cấp lý luận chính trị. Đồng thời, Kế hoạch số 1533/KH-NT năm 2017 của Tổng cục Chính trị đã chỉ đạo biên soạn tài liệu “Những vấn đề cơ bản về quyền con người” để phục vụ giảng dạy thống nhất trong toàn quân. Từ năm 2018 đến nay, 100% các đơn vị trong Quân đội đã tổ chức chuyên đề giáo dục pháp luật ngoại khóa về quyền con người, lồng ghép chặt chẽ với giáo dục chính trị, tư tưởng và giáo dục quốc phòng - an ninh [9].

Những cơ sở lý luận và pháp lý trên khẳng định một cách khoa học và thuyết phục rằng giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam là nhiệm vụ chính trị - pháp lý quan trọng, mang tính nội tại, xuất phát từ bản chất cách mạng của Quân đội ta chứ không phải là yêu cầu “nhập khẩu” hay áp đặt từ bên ngoài. Đây là sự cụ thể hóa sâu sắc đường lối của Đảng trong bối cảnh mới đến năm 2026, khi Việt Nam tiếp tục thực hiện thành công vai trò thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (nhiệm kỳ 2023-2025 và 2026-2028), đồng thời đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Việc tăng cường giáo dục quyền con người chính là góp phần xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, nâng cao năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường quân sự đặc thù [10].

2. Thực trạng giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam

Thực trạng giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam cho thấy những tiến bộ rõ nét, mang tính hệ thống và đồng bộ, song vẫn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục kịp thời để đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số quốc gia và những thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp. Việc triển khai sâu rộng nội dung quyền con người không chỉ góp phần nâng cao nhận thức pháp lý mà còn trực tiếp củng cố “sức đề kháng” tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ trước các luận điệu sai trái, thù địch trên không gian mạng, đồng thời khẳng định bản chất nhân văn, cách mạng của Quân đội ta trong môi trường quân sự đặc thù [11].

Kết quả đạt được thể hiện rõ nét qua nhiều mặt. Về chương trình giáo dục chính quy, môn “Nhà nước và Pháp luật” đã chiếm tỷ lệ từ 6,8% đến 8,4% tổng số tiết khoa học xã hội - nhân văn trong các nhà trường quân đội theo Quyết định số 917/QĐ-CT năm 2010 và Công văn số 423 năm 2014 của Tổng cục Chính trị. Các trường sĩ quan, học viện quân sự đã tích hợp chặt chẽ các chuyên đề về quyền con người và Luật Nhân đạo quốc tế vào chương trình đào tạo. Đến năm 2021, giáo trình “Lý luận và pháp luật về quyền con người” được biên soạn chuyên biệt phục vụ đào tạo cao cấp lý luận chính trị, và đến năm 2026, nội dung này tiếp tục được bổ sung, cập nhật theo tinh thần Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, với trọng tâm bảo đảm an ninh con người, an ninh mạng và quyền con người trong môi trường số. Nhiều học viện, nhà trường đã đưa vào giảng dạy các mô-đun về Công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, giúp học viên nắm vững cả cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng trong hoạt động quân sự [12].

Về giáo dục không chính quy, “Ngày Pháp luật” được tổ chức hàng tháng theo Thông tư 42/2016/TT-BQP đã trở thành hoạt động thường xuyên, sâu rộng trong toàn quân. Từ năm 2018 đến nay, 100% các đơn vị cơ sở đã tổ chức chuyên đề ngoại khóa về quyền con người, tập trung vào các nội dung thiết thực như “Quyền con người trong tố tụng hình sự”, “Công ước quốc tế về chống tra tấn và các hình thức đối xử tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm”. Các hoạt động này được lồng ghép linh hoạt với giáo dục chính trị, tư tưởng, giúp cán bộ, chiến sĩ không chỉ nắm kiến thức mà còn vận dụng vào thực tiễn công tác, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu [13].

Đặc biệt, việc kết hợp giáo dục quyền con người với giáo dục chính trị - tư tưởng đã mang lại hiệu quả cao. Nội dung quyền con người được lồng ghép chặt chẽ với Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị và các văn kiện Đại hội XIV, giúp cán bộ, chiến sĩ nhận diện kịp thời âm mưu “diễn biến hòa bình”, chiến tranh thông tin và các luận điệu xuyên tạc về nhân quyền của các thế lực thù địch trên không gian mạng. Nhiều đơn vị đã tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học, diễn đàn trực tuyến và sử dụng công nghệ số (bao gồm cả nền tảng số quân sự) để tuyên truyền, phản bác quan điểm sai trái. Hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo và deepfake ngày càng tinh vi, các hình thức giáo dục này đã góp phần nâng cao khả năng nhận diện và đấu tranh tư tưởng ngay trong môi trường mạng của Quân đội [14].

Hiệu quả thực tiễn của công tác giáo dục quyền con người được thể hiện rõ qua nhiều chỉ số cụ thể. Tỷ lệ vi phạm kỷ luật trong Quân đội giảm rõ rệt; ý thức tôn trọng quyền đồng chí, đồng đội, quyền lợi hợp pháp của nhân dân được nâng cao đáng kể. Cán bộ, chiến sĩ tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, cứu trợ thiên tai (như cứu hộ lũ lụt miền Trung, hỗ trợ khắc phục hậu quả bão lũ và dịch bệnh năm 2024 - 2025) đã thể hiện rất tốt tinh thần nhân đạo, tôn trọng quyền con người ngay trong môi trường phức tạp. Những kết quả này không chỉ góp phần xây dựng hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam “vì dân, vì nước” mà còn khẳng định vai trò tiên phong của lực lượng vũ trang trong việc bảo đảm quyền con người thực chất, phù hợp với cam kết quốc tế của Việt Nam [15].

Tuy nhiên, bên cạnh những tiến bộ, công tác giáo dục quyền con người trong Quân đội vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Trước hết, nội dung giáo dục chưa đồng bộ, thiếu tính liên thông giữa các cấp đào tạo và chưa hoàn toàn chuyển sang cách tiếp cận “giáo dục dựa trên quyền” (human rights-based approach) - cách tiếp cận phổ biến của cộng đồng quốc tế hiện nay. Dung lượng kiến thức về quyền con người trong một số chương trình giảng dạy vẫn còn hạn chế so với yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng và nhiệm vụ mới của Quân đội trong bối cảnh an ninh mạng, an ninh con người được Đại hội XIV nhấn mạnh. Thứ hai, đội ngũ giảng viên, báo cáo viên ở một số đơn vị chưa đủ chuyên sâu; tài liệu tham khảo tuy đã phong phú hơn nhưng chưa kịp thời cập nhật các luận điệu sai trái mới nổi, đặc biệt là các hình thức thông tin sai lệch do AI hỗ trợ. Thứ ba, phương pháp giáo dục ở một số đơn vị vẫn còn mang tính hình thức, chưa khai thác tối đa sức mạnh của không gian mạng và công nghệ số để xây dựng nội dung tương tác, mô phỏng tình huống thực tế nhằm nâng cao năng lực phản bác quan điểm thù địch. Những hạn chế này xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan (yêu cầu nhiệm vụ quân sự khẩn trương, đặc thù môi trường) và chủ quan (nhận thức, nguồn lực), đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, quyết liệt hơn trong thời gian tới [16].

3. Tác động của giáo dục quyền con người đến năng lực nhận diện và phản bác quan điểm sai trái, thù địch

Giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam đã và đang phát huy vai trò chiến lược sâu sắc, trang bị cho cán bộ, chiến sĩ “khung nhận thức khoa học” vững chắc, toàn diện và có hệ thống, từ đó nâng cao đáng kể năng lực nhận diện, phân tích và phản bác kịp thời, hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch khi tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, deepfake, chiến tranh thông tin và các hình thức “diễn biến hòa bình” mới, tinh vi hơn bao giờ hết. Qua đó, giáo dục quyền con người không chỉ góp phần củng cố nền tảng tư tưởng mà còn trực tiếp nâng cao “sức đề kháng” cho lực lượng vũ trang nhân dân, giúp họ chủ động đấu tranh trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đặc biệt trên không gian mạng, thực hiện thắng lợi tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị và các văn kiện Đại hội XIV của Đảng [17].

Cụ thể, giáo dục quyền con người giúp cán bộ, chiến sĩ phân biệt rõ ràng, sâu sắc giữa bản chất thực chất, khoa học và nhân văn của quyền con người ở Việt Nam với những quan điểm cực đoan, phiến diện mà các thế lực thù địch cố tình lợi dụng. Quyền con người ở Việt Nam được Hiến pháp năm 2013 ghi nhận là giá trị phổ quát nhưng phải gắn chặt với lợi ích dân tộc, lợi ích giai cấp và nghĩa vụ công dân, được Nhà nước “công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật”. Đây là sự thể hiện sinh động tinh thần “lấy dân làm gốc”, “dân là gốc rễ của cây, là nền tảng của nước” theo tư tưởng Hồ Chí Minh, hoàn toàn khác biệt với quan điểm “nhân quyền tuyệt đối”, phi giai cấp, phi dân tộc mà các thế lực thù địch dùng để xuyên tạc đường lối của Đảng, bôi nhọ hình ảnh Quân đội và phủ nhận thành tựu bảo đảm quyền con người của Việt Nam. Trong bối cảnh Đại hội XIV nhấn mạnh “an ninh con người” là một trong những trụ cột quan trọng của an ninh quốc gia toàn diện, giáo dục quyền con người càng giúp quân nhân nhận thức rõ rằng quyền con người không phải là công cụ chính trị để chống phá mà là mục tiêu, động lực và thước đo của sự phát triển bền vững đất nước [18].

Đồng thời, qua giáo dục quyền con người, cán bộ, chiến sĩ được trang bị “vũ khí” lý luận và thực tiễn sắc bén để vạch trần bản chất xuyên tạc của các luận điệu sai trái phổ biến như “Quân đội vi phạm nhân quyền”, “không có dân chủ trong Quân đội” hay “Quân đội phải trung lập, đứng ngoài chính trị”. Những luận điệu này bị bác bỏ bằng bằng chứng cụ thể, thuyết phục và sinh động từ thực tiễn hoạt động của Quân đội nhân dân Việt Nam: chính sách hậu phương quân đội được Đảng, Nhà nước quan tâm, chăm lo chu đáo với hàng loạt văn bản pháp luật cụ thể về bảo hiểm, nhà ở, việc làm cho thân nhân quân nhân; dân chủ cơ sở trong đơn vị được thực hiện nghiêm túc theo quy định của pháp luật và Điều lệ Quân đội, đảm bảo quyền tham gia ý kiến, giám sát của cán bộ, chiến sĩ; thành tích cứu trợ nhân dân trong các thiên tai, lũ lụt, dịch bệnh (như các đợt cứu hộ năm 2024 - 2025) và hoạt động gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc thể hiện rõ tinh thần nhân đạo cao cả, tôn trọng quyền con người ngay trong môi trường phức tạp. Những bằng chứng này không chỉ khẳng định bản chất cách mạng, nhân văn của Quân đội ta mà còn trực tiếp góp phần xây dựng niềm tin, củng cố “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc [19].

Kết quả rõ nét nhất của công tác giáo dục quyền con người là sự nâng cao mạnh mẽ “sức đề kháng” tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ, giúp họ chủ động, tích cực tham gia đấu tranh trên không gian mạng, đóng góp thiết thực vào hoạt động của Ban Chỉ đạo 35 các cấp trong Quân đội. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã trở thành những “chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng”, viết bài, tham gia diễn đàn, hội thảo, tọa đàm trực tuyến để phản bác kịp thời, hiệu quả các thông tin xấu độc, sai trái, xuyên tạc về nhân quyền và hình ảnh Quân đội. Qua đó, giáo dục quyền con người đã góp phần quan trọng bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường quân sự đặc thù, giữ vững sự ổn định chính trị - tư tưởng trong Quân đội - yếu tố then chốt để bảo vệ Tổ quốc, thực hiện thành công đường lối Đại hội XIV về xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại gắn liền với bảo vệ an ninh con người và an ninh mạng [20].

Tóm lại, tác động của giáo dục quyền con người đến năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là hết sức to lớn và sâu sắc, không chỉ ở mức độ nhận thức mà còn chuyển hóa thành hành động cụ thể, thiết thực của cán bộ, chiến sĩ. Đây chính là minh chứng sống động cho tính khoa học, cách mạng và nhân văn của công tác giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới.

4. Giải pháp tăng cường giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả, chất lượng và tính thực tiễn của công tác giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam, góp phần trực tiếp nâng cao năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số quốc gia và chiến tranh thông tin trên không gian mạng ngày càng phức tạp - cần thực hiện đồng bộ, quyết liệt, khoa học và có hệ thống các giải pháp sau đây, trên cơ sở quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW, Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024 của Bộ Chính trị khóa XIII và các văn kiện Đại hội XIV của Đảng [21].

Trước hết, phải nâng cao nhận thức và chỉ đạo thống nhất từ cấp ủy, chỉ huy các cấp. Cần tiếp tục quán triệt sâu sắc, thường xuyên Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” cùng Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết này, đưa nội dung giáo dục quyền con người vào nghị quyết lãnh đạo thường kỳ của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong Quân đội, trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của công tác chính trị, tư tưởng và giáo dục pháp luật. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức chính trị cho cán bộ, chiến sĩ mà còn tạo sự thống nhất cao từ Tổng cục Chính trị đến các đơn vị cơ sở, đảm bảo giáo dục quyền con người thực sự trở thành “lá chắn” tư tưởng vững chắc trong môi trường quân sự đặc thù [22].

Thứ hai, cần hoàn thiện chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục một cách đồng bộ, khoa học và hiện đại. Trên cơ sở Đề án 1309/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, cần xây dựng chương trình giáo dục quyền con người thống nhất cho toàn Quân đội, tăng tỷ lệ thời lượng giảng dạy ở cả hệ chính quy và không chính quy, đồng thời tích hợp chặt chẽ nội dung phản bác cụ thể các quan điểm sai trái, thù địch mới nổi trên không gian mạng. Phương pháp giảng dạy phải được đổi mới mạnh mẽ theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), sân khấu hóa, mô phỏng tình huống thực tế và các bài tập tình huống “diễn biến hòa bình” để cán bộ, chiến sĩ không chỉ nắm kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng nhận diện, phân tích và phản bác kịp thời, hiệu quả. Trong bối cảnh Đại hội XIV nhấn mạnh bảo vệ an ninh con người và an ninh mạng, nội dung giáo dục cần được cập nhật kịp thời các chuẩn mực quốc tế từ các công ước mà Việt Nam tham gia, giúp quân nhân có khả năng so sánh, phân tích khoa học và bảo vệ vững chắc lập trường của Đảng [23].

Thứ ba, phải tập trung xây dựng đội ngũ giảng viên, báo cáo viên chuyên sâu và biên soạn, cập nhật tài liệu chất lượng cao. Cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng giảng viên chuyên trách quyền con người thông qua hợp tác chặt chẽ với Viện Quyền con người thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các cơ sở giáo dục uy tín khác, đồng thời biên soạn bộ tài liệu điện tử, đa phương tiện cập nhật thường xuyên, dễ tiếp cận, phù hợp với đặc thù từng đối tượng quân nhân. Tài liệu phải bao quát cả cơ sở lý luận, pháp lý trong nước và quốc tế, đồng thời tích hợp các ví dụ thực tiễn về luận điệu sai trái mới, giúp giảng viên và học viên có công cụ phản bác khoa học, thuyết phục [24].

Thứ tư, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong giáo dục. Giáo dục quyền con người phải được kết hợp chặt chẽ, hữu cơ với giáo dục chính trị - tư tưởng, giáo dục quốc phòng - an ninh và công tác tuyên truyền trên nền tảng số của Quân đội. Cần đẩy mạnh tuyên truyền trên các nền tảng số quân sự, tổ chức các cuộc thi, diễn đàn trực tuyến, hội thảo khoa học thường xuyên để cán bộ, chiến sĩ chủ động tham gia, chia sẻ kinh nghiệm phản bác quan điểm thù địch. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đảm nhận vai trò thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (nhiệm kỳ 2026-2028) và các thế lực thù địch lợi dụng công nghệ cao để chống phá [25].

Thứ năm, phải hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và khen thưởng kịp thời, hiệu quả. Chỉ tiêu giáo dục quyền con người cần được đưa vào đánh giá thi đua, khen thưởng định kỳ của các đơn vị; đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên từ Tổng cục Chính trị đến cấp cơ sở để kịp thời phát hiện, khắc phục hạn chế, nhân rộng các mô hình tốt. Các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong giáo dục quyền con người và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái phải được khen thưởng kịp thời, tạo động lực mạnh mẽ cho toàn quân [26].

Kết luận

Tăng cường giáo dục quyền con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quan trọng hàng đầu, góp phần trực tiếp nâng cao năng lực nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường quân sự đặc thù. Với truyền thống vẻ vang “Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân”, việc thực hiện tốt, đồng bộ và sáng tạo các giải pháp nêu trên sẽ tiếp tục khẳng định bản chất cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, nhân văn của Quân đội nhân dân Việt Nam - lực lượng nòng cốt bảo vệ chắc chắn quyền con người, quyền sống bình yên, hạnh phúc của Nhân dân, đồng thời thực hiện thắng lợi đường lối của Đảng trong giai đoạn mới theo tinh thần Đại hội XIV, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN.

ThS. Nguyễn Minh Hải

Trường Quân sự Quân khu 2

---

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (toàn văn).

[3] Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013.

[4] Liên hợp quốc (1948), Tuyên ngôn phổ quát về quyền con người; Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (1966); Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa (1966); Công ước Chống tra tấn (1984).

[5] Thủ tướng Chính phủ (2017), Quyết định số 1309/QĐ-TTg ngày 05/9/2017 phê duyệt Đề án “Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân”; Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2026), Quy chế giáo dục chính trị số 1018 năm 2026; Bộ Chính trị (2024), Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024.

[6] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (toàn văn).

[7] Đảng Cộng sản Việt Nam (1991, bổ sung phát triển 2011), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội XIII.

[8] Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013.

[9] Thủ tướng Chính phủ (2017), Quyết định số 1309/QĐ-TTg ngày 05/9/2017 phê duyệt Đề án “Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân”; Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2018), Quyết định số 2159/QĐ-CT, 1650/QĐ-CT, 1651/QĐ-CT, 1458/QĐ-TM.

[10] Liên Hợp Quốc (1948), Tuyên ngôn phổ quát về quyền con người; Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR, 1966); Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa (ICESCR, 1966); Công ước Chống tra tấn (CAT, 1984).

[11] Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2018-2026), Báo cáo tổng kết triển khai Đề án 1309/QĐ-TTg.

[12] Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2010), Quyết định số 917/QĐ-CT; (2014), Công văn số 423.

[13] Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2018), Quyết định số 2159/QĐ-CT, 1650/QĐ-CT, 1651/QĐ-CT.

[14] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.

[15] Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2024 - 2025), Báo cáo hoạt động gìn giữ hòa bình và cứu trợ thiên tai.

[16] Dương Thế Tùng (2023), Luận án Tiến sĩ “Giáo dục Luật Nhân đạo quốc tế trong Quân đội nhân dân Việt Nam”, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

[17] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.

[18] Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013.

[19] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội XIV; Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2024 - 2025), Báo cáo hoạt động cứu trợ thiên tai và gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc.

[20] Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018; Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội XIV.

[21] Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”.

[22] Bộ Chính trị (2024), Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW.

[23] Thủ tướng Chính phủ (2017), Quyết định số 1309/QĐ-TTg ngày 05/9/2017 phê duyệt Đề án “Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân”.

[24] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.

[25] Liên hợp quốc (1948), Tuyên ngôn phổ quát về quyền con người năm 1948; các Công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên.

[26] Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2018 - 2026), Các Quyết định, Quy chế về giáo dục chính trị, pháp luật trong Quân đội.